Feeds:
Berichten
Reacties

Archive for the ‘Uncategorized’ Category

Grappig hoe twee filosofen van de VU kunnen claimen dat God springlevend is in de moderne filosofie (Volkskrant, Opinie en debat, 30 dec. 2014). De argumenten waarnaar ze kort verwijzen – de ‘finetuning van het universum en de ontdekking dat de kosmos een absoluut begin heeft gehad’ – wekken de indruk dat ze nog steeds geloven in de 18de eeuwse Ingenieursgod van het zogenaamde deïsme. Als God echter zo goed is in ‘finetuning’ blijft het de vraag waarom er zo onnoemlijk veel levende wezens moeten sterven omdat ze net niet aangepast zijn aan hun omgeving. Als God goed is, waarom behoren strijd, ellende, ouderdom en dood dan tot de essentie van het leven? Deze vraag heeft geen enkele filosoof in 25 eeuwen ooit bevredigend beantwoord.
Naar mijn smaak zijn er sinds Darwin echter nog drie nieuwe argumenten tegen het bestaan van een goede God bijgekomen. Ten eerste blijkt ‘finetuning’ in de natuur eenvoudig het gevolg te zijn van een geboorteoverschot en het verschil in voortplantingssucces van verschillende varianten in verschillende omgevingen. Er is geen Schepper van levende wezens meer nodig, want we begrijpen nu hoe de natuur tot haar aangepaste ‘ontwerpen’ komt door strijd, ellende en dood. Het probleem van de goede schepper en het kwaad in de wereld is daarmee opgelost: de goede schepper is niet slechts een overbodige, maar vooral een misplaatste hypothese.
Ten tweede beginnen we te begrijpen waarom zaken als geest en bewustzijn zijn ontstaan. In den beginne was er geen geest. Een paar miljard jaar waren er op aarde niets dan eencelligen. Pas toen er na een heel lange periode eindelijk meercelligen ontstonden en die elkaar begonnen op te eten, ontstond er een wapenwedloop op het gebied van informatieverwerking. Mobiele meercelligen die leefden van andere meercelligen hadden speciale informatie verwervende en verwerkende cellen nodig om hun prooien, partners en vijanden te lokaliseren en hun concurrenten voor te blijven. Uiteindelijk evolueerden geestelijke eigenschappen dus als producten van evolutie – niet als de oorzaak ervan. De ‘geest-eerst’-filosofie draait dus de zaken om. Bij de moderne evolutiebiologie past een ‘geest-laat’-filosofie. Ik zou zelfs een lans willen breken voor een ‘geest-zelden’-filosofie, gezien het moeizame ontstaan en mogelijk relatief snelle vergaan van intelligente roofapen met technologie.
Ten derde komt er nog een nieuw argument bij dat voortkomt uit voortschrijdend inzicht in het ontstaan van religies. Op het moment wordt er veel onderzoek gedaan naar het ontstaan van religies, zowel natuurreligies als monotheïsme. Veel onderzoekers, inclusief filosofen, denken dat religie een groepsbindende functie heeft. Het geloof in strenge of moraliserende goden lijkt voort te komen uit een behoefte aan sociale controle in relatief grote samenlevingen met veel niet-verwanten. Het derde argument tegen het bestaan van God is dan ook gebaseerd op een soort weegschaal voor theorieën: als er een goede verklaring is voor het ontstaan van religie en godsdienst in het algemeen weegt dat zwaarder dan een zwakke onderbouwing van een specifieke variant van godsdienst in het bijzonder. Als je moet kiezen tussen een wereldbeeld waarin collectieve illusies soms zorgen voor lokale eensgezindheid en het wereldbeeld van twee VU-filosofen die eensgezind in God geloven scoort de ene theorie meer dan de andere op punten zoals eenvoud, consistentie en verklaringskracht.

Advertenties

Read Full Post »

Ik dank Taede Smedes hartelijk voor zijn sympathieke en tegelijkertijd kritische recensie van mijn boek Aap zoekt zin. Taede en ik liggen op een wat andere lijn: hij is een theoloog die een boek heeft geschreven over de verenigbaarheid van geloof met de evolutietheorie. In mijn boek probeer ik te laten zien hoe moeilijk het geloof in een geest voorafgaand aan het evolutieproces wordt als je je realiseert dat geest vooral een product van evolutie is. Des te bewonderenswaardig vind ik zijn relatief milde bespreking van mijn boek. In het verleden heb ik hem meegemaakt als een vrij felle kriticus van de sociobiologie en evolutionaire psychologie en ook nu beklemtoont hij dat het vooral veel speculatie is, maar hij weet natuurlijk ook wel dat we niet vooruitkomen zonder speculeren. De Big Bang theorie is ook speculatie op basis van de roodverschuiving in het kleurenspectrum van sterren en op basis van de kosmische achtergrondstraling – je komt in de wetenschap niet verder zonder slim gekozen vooronderstellingen en speculatieve extrapolaties. Het is nog niet zo’n raar idee dat ook de menselijke geest alleen kon evolueren omdat zij op de één of andere manier voordelen bood in de strijd om het bestaan. Er moeten selectiedrukken zijn geweest die mensen ‘gekweekt’ hebben, juist als je niet uitgaat van een kant en klaar ‘beeld van God’. Hoe dan ook, Taede had mijn boek ook smalend kunnen afmaken omdat het niet in zijn kraam van pas komt, maar hij prijst juist mijn stijl en betoogtrant. Hij doet me ook realiseren dat er nog bepaalde dingen niet helder genoeg worden uitgelegd, zoals de manier waarop ik aankijk tegen de naturalistische drogreden – die ik een fatalistische drogreden noem. Zolang je niet weet wat voor jou allemaal mogelijk is, kun je je niet beroepen op je van nature gegeven beperkingen, want een dergelijk beroep is een selffulfilling prophecy. We kunnen niet met zekerheid beweren dat we ten onder gaan door het versterkte broeikaseffect, omdat we misschien wel degelijk de mogelijkheid hebben er nog tijdig iets aan te doen. Dus Taede’s bespreking is voor mij ook heel instructief, omdat ik me realiseer dat er nog wat te doen is na Aap zoekt zin… Hopelijk zijn er een paar mensen die door de recensie van Taede geïnspireerd worden het boek te kopen, zodat zij zich een eigen oordeel kunnen vormen. Dus, nogmaals dank, Taede !

Read Full Post »